Prostata

Informator dla mężczyzn

Badanie prostaty

BADANIE LEKARSKIE

Pierwszym i podstawowym badaniem kontrolującym stan zdrowia mężczyzn jest badanie lekarskie ogólne, które przeprowadza specjalista – urolog. Wykonuje się pomiar ciśnienia oraz ręczne badanie prostaty, lekarz bada także narządy płciowe oraz sprawdza czy pęcherz moczowy nie jest powiększony. Ostatnim badaniem jest badanie palpacyjne gruczołu per rectum, oznacza to, że wykonuje się je palcem przez odbyt. Jest to najmniej przyjemny element badania, którego najbardziej obawiają się mężczyźni i z tego powodu często nie przyznają się do swoich dolegliwości związanych z prostatą. Urolog zdaje sobie sprawę, że badanie to jest krępujące, dlatego stara się przeprowadzać je możliwie najdelikatniej. Jeśli pacjent cierpi na hemoroidy lub bolesność przy oddawaniu stolca, powinien zgłosić to lekarzowi. Chorego układa się na lewym boku, powinien on też podkurczyć zgięte w kolanach nogi i możliwie jak najbardziej się rozluźnić. Lekarz nakłada cienką gumową rękawiczkę, a palec wskazujący smaruje żelem w celu ułatwienia wsunięcia go w odbyt. Wystarczy kilka sekund, by wyczuć jakiego rozmiaru jest gruczoł krokowy. Bywa także, że podczas badania lekarz masuje prostatę, by uzyskać próbkę jej wydzieliny, jednocześnie może on zbadać także odbytnicę.

SWOISTY ANTYGEN STERCZOWY – PSA

Metodę oznaczania we krwi swoistego antygenu sterczowego (PSA) stosuje się w celu wczesnego wykrycia raka prostaty. Swoisty antygen sterczowy jest to substancja, którą wytwarza jedynie prostata. To jeden ze składników wydzieliny, którą gruczoł krokowy wydziela do nasienia. Jej pewna ilosć przedostaje się do krwi, dzięki czemu można ją oznaczyć. W niektórych schorzeniach prostaty np. w przypadku raka, poziom PSA we krwi wzrasta znacznie. Poziom swoistego antygenu sterczowego jest podwyższony także w przypadku zakażenia gruczołu krokowego, po zabiegach chirurgicznych, po badaniach takich jak cystoskopia i cewnikowanie. Poziom PSA we krwi wzrasta także wraz z wiekiem toteż z dużej prostaty uwalnia się go więcej niż z małej. Zatem podwyższony poziom PSA nie zawsze musi oznaczać raka, ale nie jest on wykluczony, a bardziej
prawdopodobny. Bardzo wysoki poziom PSA bardzo często świadczy o raku, jednak przed ostatecznym postawieniem diagnozy lekarz musi zlecić inne badania. Najczęstszym badaniem
 potwierdzającym raka prostaty jest biopsja, czyli pobranie fragmentów tkanki gruczołowej do badania mikroskopowego. Materiał do badania pobiera się specjalną igłą. Jednak i w tym badaniu nie ma stuprocentowej pewności do wo wyników badania, ponieważ w materiale biopsyjnym mogą nie znaleźć się komórki guza, toteż wynik negatywny nie wyklucza raka. W takim przypadku badanie PSA oraz biopsję należy powtarzać. Poza tym, po biopsji mogą wystąpić powikłania w postaci zakażenia dróg moczowych, a niekiedy krwi.

Normy PSA zmieniają się z wiekiem, ale generalnie wynik nie powinien przekraczać 4 ng/ml.

BADANIE PRZEPŁYWU MOCZU

Przerośnięty gruczoł krokowy utrudnia i spowalnia odpływ moczu z pęcherza. By zbadać prędkość jego wypływu stosuje się specjalne urządzenie, a cała procedura jest bardzo prosta. Mocz oddaje się do lejkowatego pojemnika, podobnie jak do toalety, a wszystkie pomiary dokonują się automatycznie. Można powiedzieć, że wynik jest miarodajny jedynie przy sporej ilości moczu, dlatego przed wykonaniem badania należy wypić dostateczną ilość płynu, tak by czuć wypełniony pęcherz. W czasie badania należy być rozluźnionym, ponieważ napięcie może zafałszować wynik, należy się skupić również na tym, by kierunek strumienia moczu był stały, ponieważ jeśli będzie spływał na boki, wynik może być niemiarodajny, podobnie w przypadku potrącenia urządzenia, dlatego należy odpowiednio przygotować się do badania i zachować ostrożność w trakcie badania, tylko wówczas będzie można uzyskać wiarygodną ocenę, czy gruczoł krokowy utrudnia odpływ moczu.

BADANIE USG I RENTGENOWSKIE

Dawniej, jeśli u mężczyzny podejrzewano choroby stercza wykonywano urografię dożylną. Podczas tego badania wstrzykiwano dożylnie barwnik, który gromadził się w moczu, dzięki czemu nerki i drogi moczowe stawały się widoczne na zdjęciach. Obecnie badanie to stosuje się jedynie w określonych przypadkach, np. jeśli w moczu zaobserwuje się krew. Bardzo cenną metodą, oceny czy w pęcherzu lub miedniczkach nerkowych nie ma kamieni jest zwykłe przeglądowe zdjęcie brzucha. Pokazuje ono również wielkość pęcherza, dlatego dobrze wykonać je zaraz po oddaniu moczu – pozwoli to sprawdzić, czy pęcherz całkowicie się opróżnia. Badanie USG jest bardzo proste i pozwala ocenić nerki. specjalną sondę przesuwa się po plecach i brzuchu. Badanie to umożliwia również ocenę opróżniania pęcherza.

USG TRANSREKTALNE

Do wykonania tego badania używa się metalowego wziernika, który delikatnie wprowadza się do odbytu i ogląda się okolice prostaty. W trakcie badania można pobrać materiał do badania mikroskopowego w postaci drobnego fragmentu gruczołu. Badanie to przeprowadza się gdy zachodzi podejrzenie raka lub gdy niezbędna jest dokładna ocena wielkości narządu.

CYSTOSKOPIA

Badanie to jest niezwykle pomocne w przypadku, gdy w moczu pojawia się krew. Podczas tego badania za pomocą wziernika zwanego cystoskopem sprawdza się czynność pęcherza i prostaty, można też wykluczyć czy cewka moczowa jest zwężona, czy też nie. Dawniej badanie to przeprowadzało się w znieczuleniu ogólnym ponieważ dostępne były jedynie sztywne metalowe wzierniki, obecnie urolodzy mają w użyciu giętkie cystoskopy, których wprowadzenie do pęcherza powoduje mniejsze uczucie dyskomfortu. W tym celu znieczula się ujście cewki specjalnym żelem. Badanie to trwa kilka minut, a że istrument jest giętki, pacjent może równiez oglądać wnętrze własnego pęcherza. Dla uzyskania lepszego obrazu wpuszcza się do pęcherza trochę płynu. Po badaniu należy oddać mocz, jeśli natomiast pacjent ma z tym trudności, powinien to zgłosić lekarzowi i nie wychodzić do domu zbyt wcześnie.

BADANIE URODYNAMICZNE

badanie urodynamiczne lub inaczej cystometrografia to badanie, które wykonuje się za pomocą cewnika, który wprowadza się przez cewkę moczową do pęcherza, następnie wypełnia się go płynem i mierzy się panujące w nim ciśnienie. W trakcie tego badania można wykryć tzw. niestabilność pęcherza, czyli napadowe wzrosty ciśnienia będące powodem zbyt gwałtownego i częstego parcia na mocz. Schorzenie to może być rezultatem ucisku przerośniętej prostaty na cewkę moczową – w tym wypadku można odczuć poprawę po zabiegu chirurgicznym, natomiast jeśli przyczyny są inne, może to tylko pogorszyć stan chorego. Istotny jest również pomiar ciśnienia podczas oddawania moczu. Słaby przepływ jest najczęściej skutkiem upośledzenia drożności z powodu powiększenia gruczołu. W takiej sytuacji pęcherz musi wykonać większą pracę i ciśnienie w nim jest wyższe. Bywa i tak, że przyczyną utrudnienia przepływu nie jest przerost prostaty, a osłabienie samego pęcherza – jest to jedna z patologii, której nie wyeliminuje zabieg. 

Badanie to jest dosyć nieprzyjemne, ponieważ polega na wprowadzeniu cewnika do pęcherza oraz jeszcze jednej rurki do odbytnicy. Pacjent jest w trakcie tego badania podłączony do urządzenia rejestrującego. Coraz częściej stosuje się nową metodę badania urodynamicznego. Cewniki połączone są z małym przenośnym urządzeniem, przytwierdzonym do paska. Pacjent może z nim chodzić, a pomiary dokonywane są przez kilka godzin, podczas normalnej aktywności, kiedy pęcherz napełnia się i opróżnia naturalnie. 
Badanie to zaleca sie jedynie tym pacjentom, u których wyniki badań podstawowych są trudne do zinterpretowania, oraz tym, u których rozważane są wskazania do zabiegu chirurgicznego.